http://www.youtube.com/watch?v=2Vrqhwpoo4o

Coalities ‘klappen’ of ‘knallen’, kabinetten ‘vallen’, zo is het in de politieke natuurkunde geregeld. Toen kwam ‘het berouw’, en ‘de opluchting’. Het CDA had ‘heel wat uit te leggen’, maar gelukkig is dat precies waar CDA’ers goed in zijn, dingen uitleggen. Liesbeth Spies, minister van Binnenlandse Zaken en kandidaat voor het CDA-lijsttrekkerschap, moest bijvoorbeeld uitleggen waarom zij zich nu plots distantieerde van de PVV, terwijl ze toch loyaal had meegewerkt aan hun plannen, waaronder het boerkaverbod.
Dit is voor een politicus een kritiek moment. Eigenlijk zou elke beginnende politicus zich in die positie moeten manoeuvreren: iets doen dat lijnrecht in strijd is met eerdere uitspraken. Als hij dat vervolgens goed kan ‘uitleggen’, maakt hij kans op een succesvolle carrière. Lukt dat niet, dan kan hij beter een ander beroep kiezen. Columnist, ik noem maar iets.
Ook partijvoorzitter Ruth Peetoom had natuurlijk veel uit te leggen, en zowel Spies als Peetoom deden dat met een vergelijking. De perfecte manier om van onderwerp te veranderen.
Spies koos voor ‘hoofd’ versus ‘hart’. Haar hart was tegen het boerkaverbod, maar haar hoofd had ermee ingestemd. Hart en hoofd. Een sterke vondst. Je staat bij de banketbakker en je wilt die slagroomtaart in z’n geheel oppakken en aan je mond zetten (hart), maar je weet dat dit tot problemen zal leiden (hoofd). Bij ‘hart’ denk je aan iets moois, iets hooggestemds, en bij ‘hoofd’ aan verstandig pragmatisme. Opportunisme, onbetrouwbaarheid of hypocrisie zijn ver weg. Liesbeth Spies had een droom (geen boerkaverbod), maar helaas, praktische bezwaren stonden in de weg.
Ruth Peetoom is de voorzitter van het CDA en ook zij moet natuurlijk uitleggen waarom haar partij zich nu opeens met terugwerkende kracht opwerpt als gewetensbezwaard. In Buitenhof presenteerde zij haar oplossing. ‘Compromissen zijn geen standpunten,’ zei ze. Aan de manier waarop zij het een aantal keer werktuiglijk herhaalde, kon je horen dat ze had geoefend, als Harry Potter die zijn spreuk repeteert voor hij het monster gaat verslaan.
‘Compromissen zijn geen standpunten.’ Ook een knappe.
‘Wij zijn toen akkoord gegaan met het door de knieën schieten van lastige hangjongeren, maar dit is nadrukkelijk géén standpunt van ons.’

‘Ook het staken van alle ontwikkelingshulp is, voor alle duidelijkheid, níet ons standpunt. Al heb ik daar zojuist wel mijn handtekening onder gezet.’

‘Het is namelijk zo dat compromissen geen standpunten zijn.’
Briljant!

De politiek wordt steeds meer een vorm van neurolinguïstisch programmeren. Dit is geen ramp, dit is een kans! Waar is wat je gelooft, wat je gelooft is waar.

Ik tuurde een tijdje naar het banier op de bijbehorende  website en dacht: ‘Ja, maar die slagzin ook niet.’

‘Armoede werkt niet.’ Als iets niet werkt, wanneer is dat een probleem? Als de Alpen niet werken, raakt Zwitserland dan in crisis? Links Nederland gaat de straat op omdat armoede niet werkt; alsof beloofd was dat het wel zou werken. Als verontwaardigde consumenten die met een defect product zitten. Met armoede op zich is eigenlijk niets mis, zou je haast denken, zo lang het maar werkt. Wat ze bedoelen is: de armoede moet de wereld uit. Armoede deugt niet. Waarom zou je er anders een protestmars tegen houden? Als het probleem werkelijk was dat armoede niet ‘werkt’, zou ik eerder een taskforce adviseren, of een denktank.

Het is de neoliberalisering van de taal. Links was ‘arbeid’, en rechts ‘kapitaal’. Maar rechts wil geen ‘kapitalist’ meer zijn, en links geen ‘arbeider’.

‘Er zijn geen arbeiders meer’- ook linkse mensen zullen die dooddoener altijd beamen, terwijl het helemaal niet waar is. Het archetype, man met pet in overall aan lopende band, bestaat niet meer, oké, maar zou zijn maatschappelijke equivalent zijn verdwenen? Dan zou zich de afgelopen dertig jaar een sociaaleconomisch wonder hebben moeten voltrekken. Sim sala bim, weg laagbetaalden! De vakbonden, de linkse politieke partijen, gezamenlijk  hebben ze de arbeider de nek omgedraaid, uit ambitie, uit gene en uit zelfhaat, terwijl ze hem hadden moeten heruitvinden. Ze hadden voorbij die overalls en de lopende band moeten kijken om te zien dat die helpdeskmedewerker en die vakkenvuller ook ‘arbeiders’ zijn. Dat mensen niet ‘sterk’ en ‘krachtig’ worden als je ze zo noemt.

Rechts had het niet beter kunnen wensen. Is de arbeider ontevreden? Dan heffen we hem toch op? Zo werd ‘arbeid’ ‘werk’. Belangrijke nuance: arbeid is de sine qua non voor het kapitaal, werk is de sine qua non voor de mens. De dubbelzinnigheid: arbeid is werk, werk is ook: functioneren. De maatschappij als machine, als fabriek, waar alles gelegitimeerd is, als het maar werkt. Als we werken, werkt het, werkt alles.

Thatcher gaf het startsein, met haar  TINA-doctrine. De wereldeconomie draaide als nooit tevoren, de zaak liep op rolletjes, en daar was Ijzeren Maggie, die domweg beweerde dat we aan de rand van de afgrond stonden. There is no alternative! Reagan, Friedman, dezelfde boodschap.

En langzaam veranderde de taal. ‘Werkloos’ werd ‘inactief’ en inactief werd ‘parasitair’, ‘publiek’ werd ‘inefficiënt’ en inefficiënt werd ‘corrupt’. ‘Commercialisering’ werd ‘marktwerking’, ‘darwinisering’ werd ‘deregulering’, en ‘afbraak’ werd ‘modernisering’. Inferieure werkgelegenheid werd ‘flexwerk’. Allemaal termen die links overnam. De ‘efficiencyslag’, ook linkse politici mogen het graag in de mond nemen, alsof ze elk moment hun stopwatch kunnen trekken.

De verzorgingsstaat als molensteen. Het gaat mis met ons, tenzij we alles krachtig ‘hervormen’. Er is geen alternatief. ‘The time to repair the roof is when the sun shines’, zei John F. Kennedy in 1962, verlaagde de belasting en verhoogde de uitkeringen. ‘We moeten het dak repareren als de zon schijnt,’ zei Balkenende in 2008 toen hij precies het omgekeerde verdedigde. In 2010 kwam Femke Halsema met haar eigen TINA. Hij heette NIGO: ‘Nietsdoen is geen optie.’

‘Armoede werkt niet. ‘

Het bezwaar van armoede is dat het niets bijdraagt aan de economie, zegt die slogan eigenlijk. De vertwijfeling van links, in drie woorden. De waarden leven voort, de woorden zijn zoek.

‘Framing, zou je kunnen zeggen, is de stap van waarden naar woorden,’ zegt Kuitenbrouwer. ‘Vóór je effectief kunt communiceren, moet je weten wie je bent, waar je voor staat en wat je wilt. In veel organisaties wordt daar niet of onvoldoende over nagedacht. Het resultaat zijn boodschappen waarin van het ene frame naar het andere wordt gelaveerd, en dan weet je zeker dat er niets blijft hangen. Communiceren is kiezen. Less is more!’

Onlangs berichtte De Telegraaf dat de Vakcentrale FNV communicatieadviseur Charles Huijskens heeft ingeschakeld om haar bij te staan in de strijd om het zogenaamde ‘pensioenakkoord’ (dat geen akkoord is, maar een principeakkoord). Er is veel kritiek op dat plan, en binnen de vakbeweging lijkt zich een meerderheid af te tekenen die het van tafel wil. Agnes Jongerius, voorzitter van de Vakcentrale, lijkt haar lot aan het plan te hebben verbonden, doet haar uiterste best het te redden en nam haar toevlucht tot de gerenommeerde crisiscommunicatie-expert Huijskens, bekend van onder meer de ondergang van de DSB-bank. Het lag voor de hand er vervolgens berichten zoude verschijnen over de communicatieadvisering van FNV Bondgenoten, de grootste tegenstander van het plan. Het punt is echter dat FNV Bondgenoten dat allemaal zelf doet. Wij van de Taalkliniek werken weliswaar met enige regelmaat voor Bondgenoten, maar dat heeft niets met woordvoering of crisiscommunicatie te maken, wij geven trainingen op het gebied van helder en effectief taalgebruik. Dat wij, zoals het FD-bericht meldt, de term ‘casinopensioen’ zouden hebben bedacht is dan ook onjuist. Dit gebeurde tijdens een brainstorm waarbij wij weliswaar aanwezig waren, maar ‘bedacht’ hebben wij hem niet. Dat de Taalkliniek organisaties de vaardigheid bijbrengt om dat soort dingen zelf te bedenken, dat valt niet te ontkennen. De ‘villasubsidie’ is in deze context ook niet ter zake, dat is een voorbeeld dat wij in onze workshops geven van hoe links de hypotheekrenteaftrek heeft proberen te ‘reframen’. En geen ‘vakbondsterm’, zoals het bericht stelt. Waarvan akte.

Als de televisie op bezoek gaat bij BN-ers valt me vaak op hoe bescheiden zij wonen, vooral de jongere generaties. Summier gemeubileerde flatjes, huurhuizen. Ze hebben ‘het gemaakt’, maar niet in materiële zin. Ze zijn stinkend beroemd, maar niet stinkend rijk. Anoniem steenrijk zijn achter een hoge heg bestaat niet meer. Rijke mensen willen op televisie. Desnoods kopen ze de zendtijd zelf, zie Harry Mens. De ware valuta van deze tijd is niet geld, maar aandacht.

Weinig onderzoeksbureaus hebben het vizier zo scherp afgesteld op de tijdgeest als Motivaction. Onlangs publiceerden ze een vervolg op hun studie over de ‘Grenzeloze Generatie’: ‘De onstuitbare opmars van de BV IK.’ Die grenzeloze generatie werd geboren vanaf 1986. Die zijn nu dus 25 tot - tja, wanneer de volgende generatie dan ook precies aanbreekt. Van oudere generaties beschouwt 46% zich als een ‘heel bijzonder persoon.’ Een opmerkelijke score, voor ‘gewone’ en ‘een beetje bijzondere’ mensen blijft maar weinig over. Maar bij de grenzeloze generatie ligt dat percentage op 68.

Dat de jeugd van tegenwoordig een groot ego heeft was mij al eerder opgevallen. Rinkel je fietsbel als ze naast elkaar fietsend de doorgang versperren en de gekrenkte blik waarmee ze omkijken spreekt boekdelen. Roep ‘au!’ als ze hete soep in je schoot gieten en ze benen beledigd heen (zonder terug te komen met een doekje). Een andere trend bij horecapersoneel van die leeftijd is om naar je tafeltje te komen en je alleen maar zwijgend aan te kijken, soms vergezeld van het korte opwaartse knikje dat ‘wat mot je’ spelt. (‘Zégt u het eens,’ zeg ik tegenwoordig in zo’n geval.)

De mobiele telefoon wordt een steeds groter proleem in schoolklassen, las ik laatst. Leerkrachten worstelen ermee. Inleveren, verplicht uitzetten, verbieden? Een onderwijskundige adviseerde het instellen van de ‘mediacoach’. Of er speciaal een formatieplaats voor moest worden ingeruimd vermeldde het bericht niet, maar het idee is dat deze functionaris de leerlingen ‘begeleidt’ bij de ontwikkeling van het juiste mediagedrag. Wat zou dat in dit geval betekenen? Een vorm van coaching bij het vinden van het uit-knopje? Wel of geen mobieltje in de klas, wat valt daaraan te coachen?

Bij zogenaamde ‘straatcoaches’ vraag ik me ook altijd af wat die nu eigenlijk doen. Een coach is iemand die je helpt om beter te worden in wat je doet. Straatcoaches worden ingezet waar jongeren de buurt onveilig maken. Leren ze die jongeren nóg betere overlast te veroorzaken? Iemand die ongewenst gedrag bestrijdt, noem je dat een coach? Is dat niet meer een… ordehandhaver? Is ‘coach’ hier niet eigenlijk een eufemisme voor koddebeier? En als je een koddebeier ‘coach’ noemt, geef je de overtreder dan niet het gevoel dat hij een bijzonder talent is dat alleen wat sturende ondersteuning nodig heeft? Dat het hier gaat om persoonlijke ontplooiing of iets dergelijks, in plaats van gewoon doen wat er gezegd wordt? (Een van de eerste sites die je vindt als je zoekt op ’straatcoach’ is dehandhaver.nl - zie illustratie.)

Je ziet het ook bij de zogenoemde ‘buurtregisseur’, zoals de wijkagent op een gegeven moment moest gaan heten. De burger als acteur, de politie als regisseur en de wet als - script?

‘Ja sorry hoor, agent, u zegt nu wel dat ik met licht moet rijden, maar ik weet niet, ik, ik vóel het niet. Wat is mijn motivátie?’

‘Oké. Misschien moet je even met je straatcoach praten?’

Geen straf, geen schrobbering, geen standje - aandacht.

In zo’n narcistische schijnwereld ga je je vanzelf ‘heel bijzonder’ voelen.

Als zoon van een reclamemaker en een vertaalster - hoe zou ik geen zwak kunnen hebben voor reclametaal? Ik koos niet voor het reclamevak, zoals mijn vader stilletjes hoopte, maar toen ik de journalistiek in ging, tipte hij me over onderwerpen op zijn vakgebied. Jaren zeventig - op reclamemakers werd een beetje neergekeken, collaboratie met het grootkapitaal, u weet wel. Mijn vader vertelde bijvoorbeeld over Karel Sartory, een reclamegenie uit de jaren vijftig en zestig, toen Nederlandse reclamebureau’s nog Nederlands waren. Satory bedacht een magisch ingrediënt waardoor Castella scheerzeep zoveel beter was dan andere, ‘baardwekend resiniet’. En ‘Chief Whip, op ieders lip.’ Ik portretteerde hem - een oude, eenzelvige man in Halfweg, die veel van zijn tijd op zolder doorbracht, jeneverdrinkend en figuurzagend. En over Dick Schiferli, die het woord ‘frisdrank’ verzon. Hij moest reclame maken voor ‘koolzuurhoudende limonade’, en dacht: first things first.  Hetzelfde deed hij toen er een campagne bedacht moest worden voor het ‘rijwiel met hulpmotor’. Dat werd ‘bromfiets’. Ik filmde hem, kort voor zijn dood, achter zijn oude bureau, een designklassieker uit de jaren zestig, terwijl hij conceptie, zwangerschap en geboorte beschreef van woorden die wij elke dag uitspreken.

In diezelfde documentaire - RVU, begin jaren negentig - zat een portret van de man die folders maakte voor de Schoenenreus. Voor elk model in het assortiment verzon hij een pakkende omschrijving. De zwarte brogue bijvoorbeeld, was een ‘herenloopwonder’, en ook staat me iets iets bij over een ‘openteensensatie’. De Schoenenreus bestaat nog (jazeker, ‘Ruim 1.700 enthousiaste medewerkers geven momenteel gestalte aan de Schoenenreusformule’) maar ze verzinnen geen namen meer voor hun schoenen. Je ziet alleen een plaatje.

Van de week viel bij ons een ‘bewaar folder’ in de bus. Knap, hoe je met één spatie een hele betekenislaag kan toevoegen. Vier a-5jes, samen op een a-4tje: de firma’s www.spinstop.nl, www.partykist.nl, www.hcsclean.nl en www.dakgootreinigen.nl. Een terugkerend 06-nummer suggereert al dat we met één afzender te maken hebben, maar de stijl neemt elke twijfel weg. ‘Wij bieden u: spinnenoverlast, op afroep of periodieke basis.’

‘Boeidelen/gevelbeplating: op afroepbasis.’

‘Glasbewassing. U wilt toch ook aangenaam glas om achter te werken? Tevens is dit prettig om doorheen te kijken.’

‘Vervuilde dakgoot? Wij ontstoppen uw dakgoot, zodat het water stroomt, zonder dat het zich ophoopt. HCS verzorgd dit graag voor u.’

‘Rijtjeswoning vanaf €50,- euro. Hoekwoning vanaf €65,- euro. Appartement vanaf €50,- euro. Bungalow vanaf €95,- euro. Villa vanaf €125,- euro.’

‘Burenkorting! Hoe meer buren, hoe meer korting!’

‘Spinstop.nl. Milieuvriendelijke oplossingen tegen spinnenoverlast.’

Naïeve schilderkunst, maar dan met woorden. Ik bewonder de man achter dit mini-consortium. Een glazenwasser met ideeën.

‘Draaimolens, suikerspin met popcorn, ballenbak, sumo worstelen, schminken. En nog veel meer….’ Dat is partykist.nl, de ‘Attractiespecialist.’ Die kwam er later bij, schat ik.

Ambitie, expansie. Méér doen, het zit hem nu eenmaal in het bloed. Ramen, boeidelen, bladeren, spinnewebben en dan eh… springkussens!

Hoeveel mensen met een gebrekkige taalbeheersing denken niet: zelf zo’n folder maken, niet aan beginnen. Zo niet onze expansieve glazenwasser. Niks van aantrekken, uitrollen die handel.

In de rechterbovenhoek van de Partykist-pagina staat een witomrande ster: ‘Huur ook eens een springkussen!’

Het blijft een flinke afstand, maar ik voel het springkussen een stukje komen. Voor iemand anders is het dat laatste zetje. Natuurlijk, we gaan een springkussen huren.

Wat wij, als lid van de NAVO, op dit moment in Libië doen, hoe zou je dat moeten noemen? Is het een oorlog? Whoa, nee! Toen Giel Beelen onlangs in een radiogesprekje met Mark Rutte over Libië het woord ‘oorlog’ liet vallen, greep Rutte direct in: ‘Nee nee, het is géén oorlog.’ De regering Obama doet er ook alles aan om het O-woord te vermijden. Het Pentagon is moeilijk te overtreffen in het verzinnen van virtuoze geweldseufemismen - denk aan ‘collateral damage’ voor burgerslachtoffers - en ook hun omschrijving van de operatie in Libië is weer geniaal:  het gaat hier om ‘a kinetic militairy action.’ Een kinetisch militair optreden! Ook het Witte Huis zet alle semantische zeilen bij. Geen oorlog dus, maar ‘a time-limited, scope-limited military action, in concert with our international partners, with the objective of protecting civilian life in Libya from Moammar Gadhafi and his forces”. Of: “A number of actions-unilateral and multilateral-aimed at putting pressure on Moammar Gadhafi and those around him to convince him or those around him that he should leave power.”

En, de mooiste: “Not an open-ended military action, the kind of which might otherwise be described as a war.”

Een ‘officiële’ definitie van oorlog bestaat niet. Er zijn er talloze. De historicus William Eckhardt definieert oorlog bijvoorbeeld als ‘elk gewapend conflict, waar een of meer overheden bij betrokken zijn, en dat 1000 of meer slachtoffers per jaar kost.’ Maar een ‘conflict’ wat is dat dan weer precies? Op het moment dat ik een willekeurige voorbijganger op straat een klap verkoop is er geen ‘conflict’, maar even later waarschijnlijk wel. Je hebt letterlijke ‘oorlog’ en figuurlijke, maar waar de grens ligt weet niemand.

De geschiedenis kent talloze oorlogen, maar op het moment zelf heetten ze vaak anders. Wat wij nu de ‘Atjeh-oorlog’ noemen, heette toen een reeks ‘strafexpedities’.

Wat zich tussen 1946 en 1950 in Indonesië afspeelde was een oorlog, welke definitie je ook hanteert, maar we noemden het een ‘politionele actie’. Alsof we daar bekeuringen gingen uitdelen wegens fietsen zonder licht. Later gingen we de Amerikanen helpen in Korea. Zij noemden het een oorlog, hier heette het  een ‘vredesmissie.’ Een profetische innovatie, waarmee we nog school zouden maken. Uruzgan: geen ‘oorlog’ maar een ‘opbouwmissie’.

Om met Fawlty Towers te spreken: don’t mention the war!

Maar het omgekeerde komt ook voor.

Ronald Reagan verklaarde de ‘oorlog’ aan drugs en George Bush noemde de strijd tegen het internationale terrorisme the war on terror, terwijl het formeel noch materieel aan die definitie voldeed. Maar oorlogspresidenten zijn populair en een staat van ‘oorlog’ legitimeert maatregelen waar je in vredestijd niet mee aan hoeft te komen.

De Democraten waren ongelukkig met de term war on terror en toen Obama het Witte Huis betrok werd het project direct omgedoopt in ‘overseas contingency operation’, ‘overzeese beheersingoperatie’. In Korea, en later in Vietnam, leerden de Amerikanen dat niet elke oorlog voor de VS een walkover was, en dat een verloren oorlog heel iets anders is dan een gewonnen.

Ook medeplichtigheid ligt gevoelig. Hoe sterker de internationale gemeenschap bij een gewapend conflict betrokken is, hoe groter het taboe om het een ‘oorlog’ te noemen. Zo ontstond het meest perverse eufemisme voor oorlog dat het politieke woordenboek kent: ‘vredesproces.’ Er is geen vrede, nee, wij bevinden ons in het voorstadium van de vrede. Oorlog geframed als het naderbij brengen van vrede. Fighting for peace is like fucking for virginity, luidt een pacifistisch aforisme uit de jaren zestig. Het ‘vredesproces’ is net zoiets.

‘Kind, waarom huil je? Ik ben heel mijn familie verloren in het vredesproces.’

Maar toen Obama een paar maanden geleden de eliminatie van Osama Bin Laden bekendmaakte en terugblikte op de tien jaar die eraan voorafgingen, zei hij: ‘We went to war against Al Quaida’. Toen was zijn overzeese beheersingsoperatie ineens weer een ‘oorlog’. Ook toen hij onlangs de terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Afganistan aankondigde (de ‘drawdown’) sprak hij herhaaldelijk van ‘oorlog’.

‘By the time I took office, the war in Afganistan was in its seventh year…’

Dat is het nadeel van al die eufemismen: een beheersingsoperatie een opbouwmissie of  een vredesproces kun je niet winnen. Een oorlog wel. Als je de overwinning wilt uitroepen, moet je wel een oorlog hebben. En hopla, daar is hij.

Pas als Khadaffi verdreven is, onze jongens en meisjes weer veilig thuis zijn en het moment gekomen is om daarvoor de credit op te eisen, kan ons kinetische militaire optreden in Libië alsnog de naam ‘oorlog’ krijgen. Al was het maar terwille van de gesneuvelden en hun nabestaanden, want áls je je man, vader of zoon dan moet verliezen, dan liever in een heuse oorlog dan in een armetierig eufemisme.

Misschien moeten we het begrip oorlog voortaan als volgt definiëren: ‘Elk gewapend conflict, waar een of meer overheden bij betrokken zijn, dat 1000 of meer slachtoffers per jaar kost, en dat jij gewonnen hebt.’

Dit is een commercial van het Engelse tekstbureau Purple Feather. Onderwerp: woorden die werken. Zo luidt het motto van de Taalkliniek, en inderdaad, het zou een spotje voor de Taalkliniek kunnen zijn. Het geeft perfect weer waar het bij taal en communicatie om gaat: het is niet wat jij zegt, maar wat zij horen. Het eerste bordje van de bedelaar gaat over blind zijn, het tweede over niet kunnen zien. Het eerste over een medisch-biologisch feit, het tweede over pijn en verlies. De essentie van framing.

Purple Feather heeft dit overigens niet zelf bedacht, dit spotje is gebaseerd op de film waarmee de Mexicaanse cineast Alonso Alvarez Barreda in 2008  op het Cannes Filmfestival de prijs voor beste korte film won. Exact hetzelfde verhaal, maar dan langer. En met in de rol van tekstuele weldoener een man in plaats van een vrouw. Die seksewissel vind ik een goede ingreep van Purple Feather. Het kan aan mij liggen, maar in Barreda’s origineel zou je in de voorbijganger ook nog een bazig alpha-mannetje kunnen zien - kijk, bedelaar, zo doe je dat - terwijl de goede fee in versie twee natuurlijk boven elke verdenking verheven is.

De politiek is in ‘crisis’, hoor je vaak, maar wat is daar eigenlijk mee gezegd? Wat is die ‘crisis’? Wat wij onder ‘de politiek’ verstaan bestaat eigenlijk pas sinds de Verlichting, dus waarom zou het op een dag niet weer verdwijnen? Het is maar een systeem. Politiek is ‘de overmeestering van het noodlot’ dacht men toen. Heeft het die belofte wel waargemaakt? Of zijn er tegenwoordig betere manieren om het noodlot te overmeesteren? De Britse socioloog Frank Furedi denkt van wel - de politiek heeft zichzelf overbodig gemaakt, betoogt hij in zijn boek The Politics Of Fear, beyond left and right (2005).Vraag mensen het verschil tussen de ene en de andere politieke partij en ze beginnen over waarden, smaak. Lifestyle. Political exhaustion, noemt Furedi he.

Als je dezer dagen door het land rijdt zou je Furedi haast gelijk geven. Overal verkiezingsposters. Op de meeste staat een gezicht. Het gezicht van een onbekende. Alsof aandacht wordt gevraagd voor een vermissing. ‘Heeft u deze Provinciale Statenkandidaat gezien?’ Al die gezichten, op al die borden, langs een N-zoveel. Wat zou er gebeuren als je ze losknipte en voorlegde aan een proefpanel? Wat hebben deze mensen gemeen?

‘Eh, zijn het singles?’

Als niemand deze mensen kent, waarom worden ze dan afgebeeld? Om te bewijzen dat ze bestaan misschien?

‘Wij zeggen niet alleen dat wij een kandidaat hebben, wij bewijzen het ook! Kijk maar!’

Nette, redelijke, aangepaste, normale, brave gezichten. Het is alsof je door de Wehkamp-catalogus bladert. Van alles niette veel, maar ook niet te weinig. De core-competence van de moderne politicus: hoe je moet kijken. Of wordt er wel degelijk een wervende kracht aan aan die gezichten toegeschreven? ‘In dit hoofd zitten goede ideeën, dat zíet u toch?’

Onderzoek wijst trouwens uit dat het niet werk, de kandidaat afbeelden, maar het is blijkbaar nogal moeilijk iets anders te verzinnen.

Met de taal wil het ook niet zo lukken.

Neem de Christen Unie. Tot voor kort hadden die de slagzin ‘Stabiel en betrokken’, nu is het ‘Uit overtuiging.’ Na twee verkiezingen weten wij dus dat de Christen Unie ‘betrokken’ is en ‘uit overtuiging’ handelt. Oftewel: een politieke partij is. Benieuwd wat de volgende CU-slogan wordt. ‘Met ideeën’ misschien?

Het CDA zegt domweg: ‘Hoe meer CDA, hoe beter.’ Echtwaar?! Joh!

De strijdkreet waarmee D66 op de kiezersgunst jaagt luidt: ‘Het kan verstandiger.’ Het enige beeld dat die woorden bij mij oproepen is een bedachtzame familiejurist, achter een groot bureau, die zo zijn bedenkingen heeft bij een erfenisconstructie. ‘Hmmja, het kán verstandiger.’

Niet dat dit kabinet ónverstandig is, o nee, dat horen wij D66 niet zeggen, maar het zou, in alle redelijkheid, íetsje verstandiger kunnen. Stop de persen! Zeg dan ‘verstandig’, dan beweer je nog íets.

Bij de PvdA zie je hetzelfde.‘Het moet eerlijker,’ zeggen zij. Het beleid van Rutte/Verhagen is dus wel eerlijk, maar niet eerlijk genoeg. Juist die vergrotende trap maakt het tot een leus van niks.‘Moeten’ lijkt op het eerste gezicht misschien krachtiger dan ‘kunnen’, maar is dat zo? Wanneer zeg je dat iets moet? Als er een kans bestaat dat mensen doen wat je zegt. Als je de baas bent. Als je dat niet kun je ‘moeten’ misschien beter vermijden. Het is de machteloze retoriek van een bestuurderspartij aan de zijlijn.

En ‘eerlijk’, wat moeten we daar mee? ‘Rechtvaardig’ wordt blijkbaar te ouderwets gevonden, net als ‘solidair’, ook zo’n woord dat links heeft afgedankt. Op de PvdA-posters staat ook: ‘Met rechts betaalt u de rekening’. Handige formulering - de eerste keer dat ik die poster zag, in het voorbijgaan, dacht ik dat hij van een coalitiepartij was. Te meer omdat de PvdA de rode roos blijkbaar ook met pensioen gestuurd heeft, zodat je niet meteen ziet wie de afzender is, zoals vroeger. Geen ideologie, geen symboliek, wat rest is een machteloze verzuchting.

Groen Links heeft ook geen onderscheidend thema kunnen vinden en beperkt zich dus maar tot een algemeen advies: ‘Kies voor de toekomst.’ Voor het verleden hoef je niet meer te kiezen, dus eigenlijk staat daar: ‘Kies’. Tja. ‘Kies ons‘ was dan misschien beter geweest.

Zo probeert de politiek dingen te zeggen zonder ze te zeggen, precies zoals Furedi beschrijft. Wat overblijft is behaagziekte. Reclame voor een schimmig sentiment. Niet voor niets kom je het woord ‘anders’ zo vaak tegen in de moderne politiek, dat woord waar modemakers en marketeers zo dol op zijn. ‘Anders. Ja.’ ‘Een ander NL’. Zelfs het uitroepteken mag niet meer.

‘Anders. Ja.’

Als H&M het als slagzin lanceerde zou je niet opkijken. Maar als de Bolsjewisten ermee de straat op waren gegaan, zou er dan veel gebeurd zijn?